Autor: Bożena Skupińska
Czym jest bullying w miejscu pracy?
Bullying w miejscu pracy to systematyczne, intencjonalne, celowe działania skierowane przeciwko danemu pracownikowi, które mają na celu zastraszenie, upokorzenie lub zdyskredytowanie go. Te działania mogą być zarówno jawne, jak i bardzo subtelne a powtarzające się regularnie, tworzą toksyczne środowisko pracy
Formy bullyingu w miejscu pracy
Werbalne ataki: Obejmuje obraźliwe komentarze, krzyki, groźby lub nieuzasadnioną krytykę pracy.
Przykład: Od kilku miesięcy doświadczasz regularnego wytykania błędów przez swojego przełożonego podczas spotkań zespołu. Przełożony często podnosi głos, publicznie Cię krytykuje i wyśmiewa, co ma na celu upokorzenie Cię przed kolegami z pracy. Innym razem przełożony grozi Ci zwolnieniem za drobne uchybienia, co dodatkowo zwiększa Twój stres.
Fizyczne zastraszanie: Choć mniej powszechne, jednak niestety wciąż istenieją miejsca pracy, gdzie bullying obejmuje przemoc fizyczną lub groźby przemocy.
Przykład: Jesteś regularnie szturchany/ lub popychany/a przez swojego współpracownika np. podczas przerw w pracy. Kiedy zwracasz mu uwagę, odpowiada śmiechem i stwierdzeniem „co ty taka sztywna, to tylko żart, na żartach się nie znasz?”, chcąc odwrócić przysłowiowego kota ogonem i wprawić Cię w zawstydzenie lub poczucie winy. Innym razem współpracownik blokuje Ci drogę, grożąc, że jeśli zgłosisz incydent, to „będzie miał/a jeszcze większy problem”.
Psychiczne nękanie: To subtelniejsze formy bullyingu. Mogą do nich należeć ignorowanie, izolowanie pracownika, celowe pomijanie go przy projektach lub spotkaniach, czy też rozprzestrzenianie plotek na jego temat.
Przykład: Zauważyłeś/aś, że od pewnego czasu Twoi koledzy z pracy przestali Cię zapraszać na spotkania projektowe, mimo że zawsze byłeś/aś częścią zespołu. Ponadto, dowiedziałeś/aś się, że ktoś rozprzestrzenia na Twój temat nieprawdziwe plotki, co prowadzi do wykluczenia społecznego w miejscu pracy. Te plotki szkodzą Twojej reputacji, nowi pracownicy zaczynają Cię unikać, wierząc w te nieprawdziwe informacje. W tym momencie zaczynasz łączyć kropki i zdawać sobie sprawę, że jesteś ofiarą bullyingu.
Manipulacja pracą: Pracownik może być celowo obciążany nadmierną pracą, może dostawać nierealistyczne terminy lub zadania, które są poza jego kompetencjami, co ma na celu jego zdyskredytowanie lub zmuszenie do rezygnacji.
Przykład: Jesteś regularnie obciążany zadaniami, które są poza Twoimi kompetencjami i nierealistycznymi terminami, których nie jest w stanie dotrzymać. Twój przełożony celowo przydziela Ci takie zadania, aby Cię zdyskredytować i w konsekwencji zmusić do rezygnacji z pracy. Kiedy nie jesteś w stanie wykonać tych zadań, przełożony publicznie Cię krytykuje, oskarżając o brak kompetencji lub wysyła w Twoja stronę sarkastyczne komentarze.
Szantaż emocjonalny: Manipulowanie uczuciami pracownika, aby osiągnąć swoje cele.
Przykład: Regularnie doświadczasz manipulacji emocjonalnej ze strony swojego przełożonego, który wzbudza w Tobie poczucie winy za każdą sytuację, w której nie jesteś w stanie sprostać jego oczekiwaniom. Przełożony wywiera na Ciebie nadmierną presję emocjonalną, tworząc atmosferę strachu i niepewności. Przykładem może być sytuacja, gdy przełożony sugeruje, że jeśli nie zostaniesz po godzinach, to „zawiedziesz cały zespół”, mimo że nie jest to konieczne.
Elektroniczne zastraszanie (cyberbullying): W dzisiejszych czasach bullying może również odbywać się za pośrednictwem technologii.
Przykład: Regularnie otrzymujesz obraźliwe e-maile i wiadomości tekstowe od anonimowego nadawcy. Ponadto, ktoś z Twoich współpracowników publikuje na mediach społecznościowych negatywne komentarze na Twój temat. Kiedy próbujesz ustalić, kto za tym stoi, spotykasz się z milczeniem i ignorowaniem ze strony współpracowników.
Jak Rozpoznać bullying?
Rozpoznanie bullyingu w miejscu pracy może być trudne, ponieważ może on przybierać subtelne formy i często rozwija się stopniowo. Poniżej postaram się przedstawić kilka sygnałów, które mogą świadczyć o tym, że jesteś ofiarą bullyingu w miejscu pracy:
1. Ciągłe krytykowanie
Nieustanna i nieuzasadniona krytyka Twojej pracy jest jednym z najczęstszych sygnałów bullyingu. Jeśli regularnie otrzymujesz negatywne opinie, które są nieproporcjonalne do Twoich rzeczywistych wyników i są wyrażane w sposób obraźliwy lub poniżający, może to wskazywać na bullying. Przykładem może być sytuacja, w której każdy Twój błąd jest wyolbrzymiany, a Twoje osiągnięcia są pomijane lub bagatelizowane.
2. Izolowanie
Izolowanie może obejmować pomijanie Cię przy projektach, spotkaniach czy decyzjach, które dotyczą Twojej pracy. Może to również oznaczać celowe wykluczanie Cię z komunikacji, np. nieinformowanie o ważnych spotkaniach lub zmianach w projekcie. Izolacja może prowadzić do poczucia wyobcowania i bycia niepotrzebnym, co negatywnie wpływa na Twoją motywację i zaangażowanie w pracę.
3. Zmiana zachowania współpracowników
Jeśli zauważysz, że Twoi współpracownicy zaczynają unikać kontaktu z Tobą, może to być sygnał, że jesteś ofiarą bullyingu. Bullying może wpływać na relacje w zespole, może to obejmować unikanie rozmów, brak wsparcia w pracy zespołowej lub chłodne traktowanie.
4. Obniżona samoocena
Bullying może prowadzić do obniżonej samooceny i poczucia niekompetencji, mimo wcześniejszych sukcesów zawodowych. Jeśli zaczynasz wątpić w swoje umiejętności, może to być wynikiem ciągłego nękania i krytyki. Utrata pewności siebie może wpływać na Twoją zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych i podejmowania decyzji.
5. Problemy zdrowotne
Długotrwałe nękanie w miejscu pracy może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, takich jak stres, lęki, depresja, problemy ze snem, a nawet dolegliwości fizyczne, takie jak bóle głowy czy problemy żołądkowe. Jeśli zauważysz, że Twoje zdrowie pogarsza się bez wyraźnej przyczyny, może to być związane z doświadczeniem bullyingu. Ważne jest, aby zwrócić uwagę na te symptomy i poszukać pomocy, zanim staną się one chroniczne.
6. Zmiana zachowań
Zachowania osoby bullyingującej mogą obejmować także subtelne, ale regularne zmiany w stosunku do Ciebie. Mogą to być nagłe wybuchy złości, zmiany tonacji głosu, sarkazm lub obojętność. Te zachowania mogą być trudne do uchwycenia na początku, ale ich ciągłe występowanie może świadczyć o tym, że jesteś celem bullyingu.
Rozpoznanie tych sygnałów jest kluczowe, aby móc skutecznie reagować na bullying w miejscu pracy. Jeżeli zauważasz u siebie kilka z wymienionych objawów, warto rozważyć podjęcie kroków, takich jak rozmowa z przełożonym, działem HR lub skorzystanie z zewnętrznych źródeł wsparcia, aby poprawić swoją sytuację zawodową i zdrowotną.
Skutki bullyingu w miejscu pracy
Bullying w miejscu pracy może mieć poważne konsekwencje dla ofiary, które wpływają zarówno na jej zdrowie fizyczne i psychiczne, co za tym idzie róweniż na wydajność zawodową oraz ogólną jakość życia. Poniżej przedstawiam niektóre z najczęściej spotykanych skutków:
Lęk i depresja: Codzienne zmagania z zastraszaniem mogą prowadzić do stanów lękowych i depresji, które wpływają na ogólne samopoczucie psychiczne i fizyczne.
Problemy ze snem: Bezsenność lub zaburzenia snu są powszechne wśród osób doświadczających bullyingu, co dodatkowo pogarsza ich zdolność do radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.
Problemy fizyczne: Chroniczny stres może manifestować się jako bóle głowy, problemy żołądkowe, bóle mięśni i inne dolegliwości fizyczne.
Obniżona samoocena: Stałe nękanie i krytyka mogą prowadzić do znacznego obniżenia samooceny. Ofiary często tracą pewność siebie i poczucie własnej wartości, co może prowadzić do:
Poczucia niekompetencji: Mimo wcześniejszych sukcesów zawodowych, ofiary bullyingu mogą zacząć wątpić w swoje umiejętności i zdolności.
Unikania wyzwań: Brak wiary w siebie może sprawić, że ofiary będą unikać podejmowania nowych zadań lub wyzwań, co hamuje ich rozwój zawodowy.
Problemy z koncentracją i spadek motywacji są częstymi skutkami chronicznego stresu. W praktyce może to wyglądać następująco:
Trudności z koncentracją: Ciągły stres i napięcie mogą utrudniać skupienie się na zadaniach, co prowadzi do błędów i opóźnień.
Spadek motywacji: Ofiary często tracą zapał do pracy, co wpływa na ich efektywność i jakość wykonywanych obowiązków.
Zwiększona absencja: Z powodu nasilającego się stresu i związanych z nim problemów zdrowotnych, ofiary bullyingu mogą częściej korzystać ze zwolnień chorobowych.
Zwiększona absencja ma kilka wymiarów, do których należą:
Dni chorobowe: Częstsze nieobecności w pracy z powodu złego stanu zdrowia fizycznego lub psychicznego.
Przerwy w pracy: Nawet obecni w pracy pracownicy mogą częściej korzystać z przerw, aby poradzić sobie z objawami stresu.
Konsekwencje te nie tylko wpływają na indywidualne ofiary, ale mogą również oddziaływać na cały zespół i organizację. Obniżona produktywność, morale zespołu oraz zwiększona rotacja pracowników są poważnymi problemami, które mogą wyniknąć z bullyingu w miejscu pracy. Dlatego ważne jest, aby pracodawcy aktywnie przeciwdziałali takim zachowaniom i tworzyli środowisko pracy wolne od nękania.
Badania na temat bullyingu w miejscu pracy w Anglii
Badania przeprowadzone przez Chartered Institute of Personnel and Development (CIPD) wskazują, że aż 15% pracowników w Wielkiej Brytanii doświadczyło bullyingu w miejscu pracy w ciągu ostatnich trzech lat. Raport CIPD z 2020 roku pokazał, że bullying wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne i fizyczne pracowników, co z kolei przekłada się na obniżoną produktywność oraz wzrost absencji chorobowych (CIPD, 2020).
Gdzie szukać pomocy?
Jeśli doświadczasz bullyingu w miejscu pracy w Anglii, istnieje kilka źródeł pomocy, które mogą Cię wesprzeć w tej trudnej sytuacji:
Dział HR w Twojej firmie: Zgłoś sytuację swojemu działowi zasobów ludzkich. Działy HR są odpowiedzialne za zapewnienie bezpiecznego i sprawiedliwego środowiska pracy i mają obowiązek podjęcia działań w przypadku zgłoszenia bullyingu.
Związek zawodowy: Jeśli jesteś członkiem związku zawodowego, skontaktuj się ze swoim przedstawicielem. Związki zawodowe oferują wsparcie prawne i emocjonalne, pomagają w negocjacjach z pracodawcą i mogą doradzić, jakie kroki podjąć.
ACAS (Advisory, Conciliation and Arbitration Service): ACAS oferuje bezpłatne porady i wsparcie dla pracowników i pracodawców. Możesz odwiedzić ich stronę internetową lub zadzwonić pod numer 0300 123 1100, aby uzyskać pomoc w rozwiązaniu problemów związanych z bullyingiem.
Citizens Advice Bureau: Citizens Advice Bureau oferuje bezpłatne porady prawne i wsparcie w zakresie różnorodnych problemów, w tym bullyingu w miejscu pracy. Możesz odwiedzić ich lokalny oddział lub skorzystać z porad online na stronie http://www.citizensadvice.org.uk.
Health and Safety Executive (HSE): HSE zajmuje się bezpieczeństwem i zdrowiem w miejscu pracy. Możesz zgłosić incydenty bullyingu, które wpływają na Twoje zdrowie fizyczne i psychiczne. Więcej informacji znajdziesz na stronie http://www.hse.gov.uk.
Samaritans: Jeśli bullying wpływa na Twoje zdrowie psychiczne i potrzebujesz natychmiastowego wsparcia emocjonalnego, skontaktuj się z Samaritans. Organizacja ta oferuje pomoc przez telefon, e-mail oraz chat online. Możesz zadzwonić pod numer 116 123, który jest dostępny 24/7.
Mind: Organizacja charytatywna zajmująca się zdrowiem psychicznym, która oferuje wsparcie i porady dla osób doświadczających problemów psychicznych spowodowanych bullyingiem. Więcej informacji znajdziesz na stronie www.mind.org.uk.
Polish Psychologists Association: Nasza organizacja również służy wsparciem i pomocą psychologiczną dla osób doświadczających bullyingu. Więcej informacji znajdziesz na stronie www.polishpsychologists.org
Nie bój się szukać pomocy – bullying w miejscu pracy jest poważnym problemem, który może mieć długotrwałe skutki dla Twojego zdrowia i samopoczucia. Wsparcie specjalistów i odpowiednich instytucji pomoże Ci poradzić sobie z tą trudną sytuacją i poprawić jakość Twojego życia osobistego i zawodowego.
Źródła:
• CIPD. (2020). Health and well-being at work: Survey report. Chartered Institute of Personnel and Development.
• Lipinski T., Crothers L. (2013), „Bullying in the Workplace: Causes, Symptoms, and Remedies”, Routledge.
Pomoc psychologiczna w UK 